حقوق سایبری

حقوق سایبری

ارائه مدل ارزیابی ریسک محیط سرمایه‌گذاری نفت و گاز در کشورهای ابتکار کمربند و راه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ابوذر فرض پور ماچیانی 1
عزت اله عباسیان 2
ابراهیم نصیرالاسلامی 3
1 گروه مدیریت بین المللی قراردادهای نفت و گاز، پردیس ارس دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه مهندسی مالی، دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه آمار دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.22054/jocl.2025.8563.4106
چکیده
سرمایه‌گذاری در صنعت نفت و گاز به‌عنوان یکی از راهبردی‌ترین بخش‌های اقتصادی جهان، همواره با ریسک‌های چندبعدی مواجه بوده است. ابتکار کمربند و راه چین با دربرگرفتن بیش از ۱۰۰ کشور، فرصت‌های بی‌سابقه‌ای برای سرمایه‌گذاری در بخش انرژی فراهم کرده، اما هم‌زمان ریسک‌های جدیدی را نیز به همراه داشته است. پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل ارزیابی ریسک محیط سرمایه‌گذاری نفت و گاز در کشورهای ابتکار کمربند و راه، چارچوبی یکپارچه از روش‌های کمی و کیفی شامل وزن‌دهی آنتروپی، فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)، ترکیب وزنی مبتنی بر نظریه بازی، تکنیک TOPSIS، تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA)، الگوریتم خوشه‌بندی K-means و مدل پیش‌بینی خاکستری GM را طراحی و پیاده‌سازی کرده است. داده‌های ۱۰۷ کشور طی دوره ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ گردآوری و در شش بعد اصلی شامل ریسک سیاسی، ریسک اقتصادی، محیط کسب‌وکار، ریسک منابع انرژی، ریسک محیط‌زیستی و ریسک اجتماعی و امنیتی سازمان‌دهی شده‌اند. نتایج وزن‌دهی ترکیبی نشان داد که نرخ ارز (وزن نهایی ۰.۱۰۸)، ذخایر گاز طبیعی (۰.۰۸۶)، ذخایر اثبات‌شده نفت (۰.۰۸۲)، تولید ناخالص داخلی (۰.۰۷۳)، تولید نفت خام (۰.۰۶۵)، مقیاس تروریسم سیاسی (۰.۰۵۶)، ثبات سیاسی و نبود خشونت (۰.۰۵۵)، ارزش بازار سرمایه (۰.۰۴۳)، نرخ تورم (۰.۰۴۲) و کنترل فساد (۰.۰۴۲) مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده ریسک سرمایه‌گذاری هستند. رتبه‌بندی کشورها نشان داد که چین، عربستان سعودی و فدراسیون روسیه کمترین سطح ریسک و ویتنام، اندونزی، ازبکستان، پاراگوئه و کامبوچ بیشترین سطح ریسک را در دوره مورد بررسی داشته‌اند. ایران با امتیاز ریسک ۰.۵۸۵ در سال ۲۰۲۴ در گروه کشورهای با سطح ریسک بالا قرار گرفته و در اکثر سال‌های مورد بررسی جزء ۱۰ کشور با بیشترین میزان ریسک بوده است. نتایج خوشه‌بندی نشان داد که ایران به دلیل هم‌زمانی ظرفیت بالای انرژی با چالش‌های محیط کسب‌وکار و ریسک‌های ژئوپلیتیکی، در یک خوشه مستقل قرار می‌گیرد که بیانگر الگوی ریسک ساختاری متمایز آن است. بر اساس یافته‌ها، سیاست‌های کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در صنعت نفت و گاز ایران باید بر ثبات نظام ارزی، اصلاحات نهادی، بهبود حکمرانی انرژی، مدیریت ریسک ژئوپلیتیکی و ایجاد سازوکارهای جذاب برای مشارکت سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی متمرکز شود.
کلیدواژه‌ها
ریسک سرمایه‌گذاری
صنعت نفت و گاز
ابتکار کمربند و راه
TOPSIS
خوشه‌بندی K-means
نظریه بازی
حکمرانی
موضوعات

عنوان مقاله English

A Risk Assessment Model for the Oil and Gas Investment Environment in Belt and Road Initiative Countries

نویسندگان English

Abouzar Farzpour Machiani 1
Ezatollah Abbasian 2
Ebrahim Nasiroleslami 3
1 Department of International Oil and Gas Contract Management, Aras International Campus, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Department of Financial Engineering, School of Management, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Department of Statistics, Faculty of Basic Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

Investment in the oil and gas industry, as one of the most strategic sectors of the global economy, has always faced multidimensional risks. By encompassing more than 100 countries, China's Belt and Road Initiative has created unprecedented opportunities for energy-sector investment, but it has also introduced new risks. This study aims to present a risk assessment model for the oil and gas investment environment in Belt and Road Initiative countries. It designs and implements an integrated framework of quantitative and qualitative methods, including entropy weighting, the Analytic Hierarchy Process (AHP), game-theory-based combination weighting, the TOPSIS technique, Principal Component Analysis (PCA), the K-means clustering algorithm, and the Grey GM forecasting model. Data for 107 countries over the period 2018–2024 were collected and organized into six main dimensions: political risk, economic risk, business environment, energy resource risk, environmental risk, and social and security risk.
The combined weighting results showed that the exchange rate (final weight 0.108), natural gas reserves (0.086), proven oil reserves (0.082), gross domestic product (0.073), crude oil production (0.065), the political terrorism scale (0.056), political stability and absence of violence (0.055), stock market capitalization (0.043), inflation rate (0.042), and control of corruption (0.042) are the most important determinants of investment risk. The country rankings showed that China, Saudi Arabia, and the Russian Federation had the lowest levels of risk, while Vietnam, Indonesia, Uzbekistan, Paraguay, and Cambodia had the highest levels of risk during the period under study. Iran, with a risk score of 0.585 in 2024, was placed in the high-risk group of countries and was among the ten highest-risk countries in most of the years examined. The clustering results showed that, owing to the coexistence of high energy capacity with business environment challenges and geopolitical risks, Iran falls into a separate cluster, which indicates its distinct structural risk pattern.
Based on the findings, policies to reduce investment risk in Iran's oil and gas industry should focus on stabilizing the exchange rate system, institutional reforms, improving energy governance, managing geopolitical risk, and creating attractive mechanisms for the participation of domestic and foreign investors.

کلیدواژه‌ها English

investment risk
oil and gas industry
Belt and Road Initiative
TOPSIS
K-means clustering
game theory
governance
ابراهیمی، سیدنصراله و تهرانی، رضا و فلاحپور، علی و کاتبی، آیه و میثاقی فاروجی، جواد. (1398). ارزیابی ریسک‌های محیطی قراردادهای سرمایه‌گذاری پروژه‌های بالادستی نفت و گاز ایران با رویکرد پویایی شناسی سیستم ها، اولین کنفرانس ملی تفکر سیستمی در عمل،مشهد،
امیدیان, رضا , قربانیان, محمدرضا و بیطاری, آرتین . (1403). بررسی مدیریت ریسک و ایمن‌سازی سرمایه‌گذاری در شرکت‌های حوزه نفت و گاز فعال در بازار بورس اوراق بهادار تهران. دانش سرمایه‌گذاری, 15(58), 615-628.
پورکار جدید، ن.، پورکار جدید، ن.، و پورکار جدید، ر. (1403). نقش سرمایه‌گذاری خارجی در توسعه صنعت نفت و گاز ایران و چگونگی فراهم کردن بستر مناسب سرمایه‌گذاری. اولین کنفرانس بین‌المللی ژئوانرژی و پنجمین کنفرانس ملی ژئومکانیک نفت، تهران.
تهرانی, رضا , ابراهیمی, سید نصراله و میثاقی فاروجی, جواد . (1399). مدیریت ریسک‌ قراردادهای سرمایه‌گذاری پروژه‌های بالادستی نفت و گاز ایران؛ رویکرد تفسل و نظریۀ داده بنیاد. مطالعات حقوق انرژی, 6(2), 265-284.
عسکری، محمدمهدی، صادقی شاهدانی، مهدی، و سیفلو، سجاد. (1395). شناسایی و اولویت بندی ریسک‌های پروژه‌های بالادستی نفت وگاز در ایران با استفاده از قالب ساختار شکست ریسک (RBS) و تکنیک تاپسیس (TOPSIS). پژوهش ها و سیاست های اقتصادی، 24(78)، 57-96.
مصطفوی، محمد، محمدی، شاپور، شیروی، عبدالحسین، و فلاح پور، سعید. (1400). تجزیه‌وتحلیل ریسک در قراردادهای نفتی ایران از منظر سرمایه گذار و اثرات آن بر توجیه پذیری سرمایه‌گذاری در بالادستی. مطالعات‌ اقتصاد انرژی‌، 17(68 )، 67-105.
Azam, M. (2019). Relationship between energy, investment, human capital, environment, and economic growth in four BRICS countries. Environmental Science and Pollution Research, 26(33), 34388-34400.
Chen, H., Li, X. Y., Lu, X. R., Sheng, N., Zhou, W., Geng, H. P., & Yu, S. (2021). A multi-objective optimization approach for the selection of overseas oil projects. Computers & Industrial Engineering, 151, 106977.‏
Duan, X., Zhao, X., Liu, J., Zhang, S., & Luo, D. (2021). Dynamic risk assessment of the overseas oil and gas investment environment in the big data era. Frontiers in Energy Research, 9, 638437.
Frank, A. G., Dalle Molle, N., Gerstlberger, W., Bernardi, J. A. B., & Pedrini, D. C. (2016). An integrative environmental performance index for benchmarking in oil and gas industry. Journal of Cleaner Production, 133, 1190-1203.
Huang, Y. (2016). Understanding China's Belt & Road initiative: motivation, framework and assessment. China economic review, 40, 314-321.
Hue, B., Jinks, A., Spain, J., Bora, M., & Siew, S. (2019). Investment risk for long-term investors: risk measurement approaches: Considerations for pension funds and insurers. British Actuarial Journal, 24(16), 1-52.
Hussain, J., Zhou, K., Guo, S., & Khan, A. (2020). Investment risk and natural resource potential in “Belt & Road Initiative” countries: A multi-criteria decision-making approach. Science of the Total Environment, 723, 137981.‏
Kahn, R. F. (2025). The relation of home investment to unemployment. In Readings in business cycles and national income (pp. 175-199). Routledge.
Kanval, N., Ihsan, H., Irum, S., & Ambreen, I. (2024). Human capital formation, foreign direct investment inflows, and economic growth: A way forward to achieve sustainable development. Journal of Management Practices, Humanities and Social Sciences, 8(3), 48-61.
Kapil, S., & Rawal, V. (2023). Sustainable investment and environmental, social, and governance investing: A bibliometric and systematic literature review. Business Ethics, the Environment & Responsibility, 32(4), 1429-1451.
Kaufmann, D., Kraay, A., & Mastruzzi, M. (2011). The worldwide governance indicators: Methodology and analytical issues. Hague Journal on the Rule of Law, 3(2), 220-246.
Kim, S. T., & Choi, B. (2019). Price risk management and capital structure of oil and gas project companies: Difference between upstream and downstream industries. Energy Economics, 83, 361-374.
Li, Z. X., Liu, J. Y., Luo, D. K., & Wang, J. J. (2020). Study of evaluation method for the overseas oil and gas investment based on risk compensation. Petroleum Science, 17(3), 858-871.
Liu, J., & Li, D. (2022). Research advances in energy investment risk management—A bibliometric perspective. American Journal of Industrial and Business Management, 12(6), 1125-1144.
Moszoro, M. W. (2024). The direct employment impact of public investment. International Journal of Management and Economics, 60(1), 59-74.
Royatvand Ghiasvand, A., Khoshnood, M., Ooshaksaraei, M., & Amoozad Khalili, H. (2023). Designing an efficient multi-objective mathematical model to choose the best strategy for critical investment risks in oil and gas projects. Journal of Industrial and Systems Engineering, 14(4), 182-209.
Santos, A., & Forte, R. (2021). Environmental regulation and FDI attraction: A bibliometric analysis of the literature. Environmental Science and Pollution Research, 28(7), 8873-8888.
Tafur, Y., Lilford, E., & Aguilera, R. F. (2022). Assessing the risk of foreign investment within the petroleum sector of South America. SN Business & Economics, 2, Article 56.
Tang, B. J., Ji, C. J., Zheng, Y. X., Liu, K. N., Ma, Y. F., & Chen, J. Y. (2024). Risk assessment of oil and gas investment environment in countries along the Belt and Road Initiative. Petroleum Science, 21(2), 1429-1443.
Zhang, M., & Wang, B. (2018). Report of Country-Risk Rating of Overseas Investment from China (CROIC-IWEP). et al. China Social Sciences Publishing House, Beijing http://eniwep. cssn. cn/publications/publications_books/201806/t20180605_4344393. shtml.‏
Zhao, L., Li, D., Guo, X., Xue, J., Wang, C., & Sun, W. (2021). Cooperation risk of oil and gas resources between China and the countries along the Belt and Road. Energy, 227, 120445.‏
Zhou, N., Wu, Q., Hu, X., Xu, D., & Wang, X. (2020). Evaluation of Chinese natural gas investment along the Belt and Road Initiative using super slacks-based measurement of efficiency method. Resources Policy, 67, 101668.‏