حقوق سایبری

حقوق سایبری

امکان تسری قواعد عمومی قراردادها به اقاله و ایقاعات در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین، ورامین، ایران
چکیده
قواعد عمومی قراردادها به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین شاخه‌های حقوق مدنی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تبیین مبانی ایجاد، نفوذ، اعتبار و زوال اعمال حقوقی ایفا می‌کنند. بخش قابل توجهی از نویسندگان حقوقی، مطالعه نظام‌مند این قواعد را نه‌تنها در ارتقای قدرت تحلیل و استنباط حقوقی مؤثر دانسته‌اند، بلکه آن را ابزار اصلی حل تعارضات و ابهامات قضایی تلقی کرده‌اند. در این چارچوب، موضوعاتی نظیر اقسام عقود، اصل حاکمیت اراده، شرایط اساسی صحت معاملات، ضرورت وجود قصد و رضا، اهلیت متعاملین، معین و مشروع بودن موضوع و جهت معامله، اصل رضایی بودن قراردادها و همچنین آثار و احکام مترتب بر انحلال ارادی قراردادها مورد توجه قرار گرفته است. با وجود این، یکی از خلأهای قابل توجه در ادبیات حقوقی ایران، فقدان تحلیل منسجم پیرامون امکان تسری قواعد عمومی قراردادها به نهاد اقاله و نیز ایقاعات است. ابهام اساسی در این حوزه آن است که آیا قواعد حاکم بر عقود، به‌ویژه قواعد مربوط به شرایط اساسی صحت معاملات، در قلمرو اقاله و ایقاعات نیز قابلیت اعمال دارند یا خیر و دادگاه‌ها در مقام رسیدگی، با چه مبانی استدلالی نسبت به این موضوع اتخاذ تصمیم می‌کنند. ازاین‌رو، پژوهش حاضر درصدد است با تکیه بر مبانی نظری حقوق مدنی و تحلیل رویه قضایی، حدود و کیفیت تسری قواعد عمومی قراردادها به اقاله و ایقاعات را مورد بررسی قرار داده و راهکارهای حقوقی متناسب با خلأهای موجود را ارائه نماید. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اصل رضایی بودن قراردادها به‌عنوان یکی از قواعد بنیادین حقوق قراردادها، دارای ماهیتی فراگیر بوده و اصل بر عدم تشریفاتی بودن اعمال حقوقی است؛ مگر در مواردی که قانون‌گذار به‌صراحت، تشریفاتی یا عینی بودن برخی عقود را مقرر کرده باشد. بر همین مبنا، امکان تسری بخش مهمی از قواعد عمومی قراردادها به اقاله و برخی ایقاعات، با توجه به ماهیت حقوقی و ارادی آن‌ها، قابل دفاع و توجیه حقوقی خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The possibility of extending the general rules of contracts to termination and cancellation in Iranian law

نویسنده English

Morteza Gharaghieh
Master of Private Law, Islamic Azad University, Varamin Branch, Varamin, Iran
چکیده English

General principles of contracts, as one of the most fundamental branches of civil law, play a decisive role in explaining the foundations of the formation, validity, enforceability, and termination of legal acts. A considerable number of legal scholars have regarded the systematic study of these principles not only as an effective means of enhancing legal analysis and interpretation, but also as the principal instrument for resolving judicial conflicts and ambiguities. Within this framework, issues such as the classification of contracts, the principle of autonomy of will, the essential conditions for the validity of transactions, the necessity of intention and consent, the legal capacity of parties, the certainty and legality of the subject matter and purpose of contracts, the consensual nature of contracts, as well as the legal consequences arising from the voluntary dissolution of contracts, have attracted significant scholarly attention.Nevertheless, one of the notable gaps in Iranian legal literature is the absence of a coherent analysis concerning the applicability of the general principles of contracts to the institution of rescission by mutual agreement (Iqālah) and unilateral legal acts. The fundamental ambiguity in this regard is whether the rules governing contracts—particularly those related to the essential conditions for the validity of transactions—can also be applied to Iqālah and unilateral acts, and on what legal and judicial grounds courts base their decisions in this area. Accordingly, the present study seeks, through reliance on the theoretical foundations of civil law and the analysis of judicial practice, to examine the scope and manner of extending the general principles of contracts to Iqālah and unilateral legal acts, while also proposing appropriate legal solutions to address the existing ambiguities.The findings of this research demonstrate that the principle of consensuality, as one of the fundamental principles of contract law, possesses a broad and comprehensive nature, and that the general rule in legal acts is the absence of formal requirements, except in cases where the legislator has expressly prescribed formalistic or real characteristics for certain contracts. On this basis, the extension of a substantial part of the general principles of contracts to Iqālah and certain unilateral legal acts, considering their voluntary and legal nature, appears both legally defensible and justifiable.

کلیدواژه‌ها English

General Principles of Contracts
Iqālah
Unilateral Legal Acts
Principle of Consensuality
Iranian Civil Law
Essential Conditions for the Validity of Transactions
. منابع فارسی
کتاب‌ها
امامی ، سید حسن ، حقوق مدنی ، جلد 4، انتشارات کتابفروشی اسلامیه ، چاپ هشتم ، 1371 .
امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد 1 ، انتشارات کتابفروشی اسلامیه ، چاپ هشتم ، 1372 .
انصاری ، مرتضی ، مکاسب، ج 4 ، شرح آیت الله احمد پایانی ، ترجمه محمد مسعود عباسی ، انتشارات دارالعلم ، چاپ چهارم با ویرایش جدید ، 1392 .
جبران مسعود ، فرهنگ الفبایی الرائد ، عربی فارسی ، مترجم : رضا انزابی نژاد ، انتشارات آستان قدس رضوی ، چاپ سوم ، 1392 .
جعفری لنگرودی، محمد جعفر، تاثیر اراده در حقوق مدنی ، انتشارات گنج دانش ،چاپ سوم ، 1392 .
جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، انتشارات کتابخانه گنج دانش ،چاپ ششم، 1372 .
جعفری لنگرودی، محمد جعفر، مقاله لزوم و جواز در عقود و ایقاعات ، چاپ شده در کتاب تحولات حقوق خصوصی زیر نظر ناصر کاتوزیان، انتشارات دانشگاه تهران ، چاپ دوم ، آذر 1371 .
شهبازی ، محمد حسین ، مبانی لزوم و جواز اعمال حقوقی ، انتشارات میزان ،چاپ اول ، 1393 .
شیروی، عبد الحسین، حقوق قراردادها، انعقاد آثاروانحلال، انتشارات سمت ،تهران، چاپ سوم، 1398 .
صفایی ، سید حسین ، دوره مقدماتی حقوق مدنی ، قواعد عمومی قراردادها ، انتشارات میزان ، چاپ بیست و چهارم ، 1395 .
عمید ، حسن ، فرهنگ فارسی عمید ، انتشارات امیر کبیر ، چاپ دوازدهم ، 1378 .
قزوینی زنجانی ، آیت الله مرحوم آخوند ملا علی ، صیغ العقود و الایقاعات ،انتشارات شکوری قم ، چاپ اول ، 1372 .
کاتوزیان ، ناصر ، حقوق مدنی، ایقاع ، انتشارات یلدا ، چاپ اول ، 1370 .
کاتوزیان ، ناصر ، حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها ، جلد 1، انتشارات شرکت سهامی انتشار ، چاپ چهارم ، 1376 .
کاتوزیان ، ناصر ،دوره مقدماتی حقوق مدنی ، وقایع حقوقی ، انتشارات یلدا، چاپ اول ، 1371 .
کاتوزیان ، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی، اعمال حقوقی، قرارداد -ایقاع ، نشر شرکت انتشار،چاپ دوم ، 1371 .
کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی، عقود معین 4 ، انتشارات مدرس شرکت انتشار ،چاپ دوم ، 1376 .
کاشانی، سید محمود، حقوق مدنی، قراردادهای ویژه، انتشارات میزان، چاپ سوم با تجدید نظرکامل، 1402
معین ، محمد ، فرهنگ فارسی یک جلدی کامل ،(برگرفته از فرهنگ 6 جلدی دکتر محمد معین ) ، انتشارات ساحل ، چاپ اول ، 1382 .